- Euskadiko emakumeen % 4,7k adierazi du lanean indarkeria-, larderia- edo diskriminazio-egoera larriak bizi izan dituela. EBko emakumeen % 30,8k sexu-jazarpena jasan du lan-bizitzan zehar.
- Egoera horrek, askotan enpresetan ikusezin bihurtua, osasun-, gizarte- eta lan-arazo handiak sortzen dizkie emakumeei, baina arazo horiek enpresa-egitura osoari eta gizarte osoari eragiten diete.
- Enpresek indarkeriazko jokabideen aurka duten konpromisoa, eta horiek dakartzaten arriskuen prebentzioan genero-ikuspegia txertatzea, lan-ekosistema osoak eta gizarte osoak parte hartu behar duten zeregina da, horiek jasaten dituzten langileak "babesteko".
Osalan, Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundeak bat egiten du Emakumeen aurkako Indarkeria Ezabatzeko Nazioarteko Egunaren kanpainarekin, eta zero tolerantzia eskatzen du emakume langileek jasaten dituzten indarkeria- eta diskriminazio-egoera ugarien aurka, besteak beste, sexu-indarkeria edo sexuan oinarritutako indarkeria bezalako jokabide larrienen aurka.
Azaroaren 25ean, Emakumeen aurkako Indarkeria Ezabatzeko Nazioarteko Egunean, Emakundek hiru aldundiekin eta EUDELekin batera sustatutako erakunde arteko kanpainak erantzukizun soziala, komunitarioa, instituzionala... eskatzen du, indarkeria matxista jasaten ari diren emakumeak babestu, entzun, sinetsi eta artatzeko. "Ez da zure arazoa soilik, gurea ere bada" lelopean eta indarkeriaren biktima bat babesten duen pertsona talde baten irudiarekin, kanpainak dei egiten du gizarte osoa aktiba dadin indarkeria matxistaren "normalizazioa" saihesteko. Ekimen honek gogorarazten digu emakumeen aurkako indarkeria ez dela emakumeen arazoa soilik, gizarte osoarena baizik.
Euskal Autonomia Erkidegoko 4.500 emakumeri egindako "Emakumeen aurkako indarkeriari eta pertsonen arteko beste indarkeria-mota batzuei buruzko inkesta 2024" inkestako datuen arabera, Euskadin bizi diren 16 eta 85 urte bitarteko emakumeen % 48,2k noizbait pairatu du indarkeria-motaren bat bikotearen barruan edo kanpoan. 2tik 1 beren bizitzan zehar. Salaketak kasuen % 15era iristen ez diren arren, emakumeen % 80k indarkeria jasaten ari dela kontatzen diete lagunei, senideei, ingurune hurbilari.... Horregatik da hain garrantzitsua gizarte aktibo eta kontzientziatu bat izatea.
Lanaren esparrua ez da, inondik ere, errealitate kezkagarri horretatik kanpo geratzen. Genero-rol tradizionalek eta gizonek eta emakumeek sozialki eta profesionalki nola jokatu behar genukeen adierazten duten estereotipoek lan-munduan ere eragiten dute, eta emakume langileek jasaten dituzten indarkeria-mota desberdinak, horien artean larrienak, hala nola sexu-indarkeria edo sexuan oinarritutako indarkeria. Eguneroko indarkeria iraunkorra da, askotan enpresa-kulturan "normalizatu" eta "ikusezin" bihurtzen dena, eta emakume langileak babesik gabe, isolatuta eta oso kalteberak uzten ditu jokabide horien ondoriozko arriskuen aurrean, ondorio suntsitzaileak izan baititzakete beren osasunean eta sufrimendu pertsonal izugarria eragin baitezakete.
Lan-eremuko sexu-jazarpena fenomeno iraunkorra eta orokorra da, eta milioika pertsonari eragiten die mundu osoan. EBk genero-indarkeriari buruz 2024an egindako inkestaren arabera (27 estatu kideetako 114.000 emakumek baino gehiagok egindako esperientzian oinarrituta), % 30,8k adierazi zuten lanean sexu-jazarpena jasan zutela, % 15,8k lankideen, % 7,4k nagusien eta % 9,3k bezeroen aldetik.
Espainian, emakumeen % 28,4k sexu-jazarpena jasan du lanean noizbait (Genero Indarkeriari buruzko Europako Inkesta, Eurostat, 2022). Nahi gabeko jokabide ohikoenen artean daude begirada errepikakorrak edo lizunak ( % 20,6), iruzkin iraingarriak ( % 18), hitzordu baterako iradokizun desegokiak ( % 19,9) eta nahi gabeko kontaktu fisikoa ( % 10,4).
EAEko Osasunari buruzko Inkestaren (2023) emaitzek adierazten dutenez, Euskadiko emakumeen % 5,5ek gatazka edo indarkeria larriko egoerak jasan dituzte lantokian. Bestalde, indarkeria fisiko eta/edo sexualaren prebalentzia handiagoa da 45 eta 64 urte bitarteko emakumeen artean, baita desgaitasunen bat duten emakumeen artean ere (Emakumeen aurkako indarkeriari eta pertsonen arteko beste indarkeria-mota batzuei buruzko inkesta lan-eremuan, 2024). Laneko prekarietatea, gaueko lana, isolamendua edo oso feminizatuta dauden sektoreak, hala nola zaintzak, osasuna edo garbitasuna, jazarpen, depresio edo antsietate motaren bat jasateko arrisku handiagoarekin lotzen dira. Jazarpen- edo indarkeria-gertakariak eta -egoerak gertatzea errazten duten lan-baldintzak, azken batean.
Emakumeen aurkako indarkeriak eta horren muturreko adierazpenek, hala nola sexu-jazarpenak edo sexuan oinarritutako jazarpenak, oinarrizko eskubideak urratzen dituzte eta laneko berdintasunaren aurka egiten dute, emakume langileen osotasunaren, duintasunaren eta ongizatearen aurka egiten baitute.
Lanaren Nazioarteko Erakundeak 2024an argitaratutako "Lan-munduan indarkeria eta jazarpena prebenitzea eta horri aurre egitea segurtasun- eta osasun-neurriekin" txostenaren arabera, laneko indarkeriak eta jazarpenak (sexu-jazarpena barne) larriki eta progresiboki hondatzen dute pairatzen duten pertsonen osasuna isolamenduaren, autoestimu-galeraren, bizitza sozialaren narriaduraren edo enplegua uztearen ondorioz, besteak beste. Bestalde, txosten honek indarkeriazko jokabideek lan-arloan duten eragin handia ere nabarmentzen du, hala nola absentismoa, plantillen txandakatze handia edo produktibitate-galera, milioi askoko kostuak eragiten baitizkiete enpresei eta gizarte osoari.
Hala ere, lan-eremuan emakumeen aurkako indarkeria-kasuak ez dira ia inoiz lan-istriputzat hartzen, eta ohikoena da aldi baterako ezintasunagatiko bajak ikusezin bihurtzea; baja horiek iraunkorrak eta luzeak izaten dira, eta, gehienetan, kaleratzearekin edo biktima enpresan borondatez uztearekin amaitu ohi dira.
Laneko Arriskuen Prebentzioari buruzko 31/1995 Legearen 14. artikuluak enplegatzaileari esleitzen dio langileen segurtasuna eta osasuna bermatzeko betebeharra, lanarekin lotutako alderdi guztietan, prebentzio-jarduera enpresan integratuz eta hura babesteko beharrezko neurri guztiak hartuz. Betebehar hori, gainera, prebentziozkoa da, hau da, legeak istripu bat gertatu edo gaixotasun profesional bat gertatu aurretik jardutera behartzen du.
Emakumeen aurkako indarkeriazko jokabideak oso presente daude lan-munduan, eta, ondorioz, "lan-baldintzetatik eratorritako lan-arriskutzat hartu behar dira, lanean edo lanean ari direla jasaten dituztenen osasunean kalteak eragiteko gaitasun handia dutelako".
Emakumeen aurkako jazarpen-, diskriminazio- eta indarkeria-kasuak enpresetan azaleratzen dira, baina ia beti banaka lantzen dira, biktimen arazo esklusiboa balitz bezala, antolaketa-ereduaren ikuspegi sistemikorik eta integralik gabe, prebentzio-ikuspegirik ez duten unean uneko irtenbideak aplikatuz.
Lanaren Nazioarteko Erakundeak, indarkeria eta jazarpenari buruzko 190 Hitzarmenaren (2019) hitzaurrean, aitortzen du "generoagatiko indarkeriak eta jazarpenak neurriz kanpo eragiten dietela emakumeei eta neskei", eta, lan-munduan indarkeria eta jazarpena desagerrarazteko, ezinbestekoa dela "ikuspegi inklusibo eta integratu bat hartzea, genero-kontsiderazioak kontuan hartuko dituena eta azpian dauden kausak eta arrisku-faktoreak jorratuko dituena, besteak beste, genero-estereotipoak, diskriminazio-modu anitzak eta intersekzionalak eta generoagatiko botere-harremanen abusua".
Osalanen ustez, beraz, Euskadin laneko segurtasuna eta osasuna eta prebentzioaren kultura sustatzeko erreferentziazko erakunde-agentea den aldetik, lan-indarkeriatik emakume langileak babesteko prebentzio-neurri nagusia da "genero-ikuspegidun lan-arriskuen prebentzioa enpresaren antolamendu-egituran txertatzea, sexu-jazarpena eta sexuan oinarritutako jazarpena berariaz barne hartuta".
Horretarako, ezinbestekoa da emakume langileek jasaten dituzten indarkeriekin lotutako arrisku psikosozialak prebenitzeko kudeaketa-tresnak aplikatzea. Prozesu horretan, lan-baldintzak ebaluatuko lirateke arrisku-faktore potentzialak murrizteko, eta, horretarako, begi-bistakoak ez diren eta emakumeen artean ohikoenak diren arriskuak eta osasun-arazoak identifikatuko lirateke, genero-desberdintasunak kontuan hartuta, kasu bakoitzean prebentzio-neurri eraginkorrenak planifikatu eta aplikatzeko helburuarekin.
Beharrezkoa da, halaber, enpresetan eta erakundeetan jazarpena gertatuz gero jarduteko protokolo bat egotea. Protokolo hori langile baten osasunean kaltea (edo kalte posiblea) dela-eta egin behar den ikerketarekin koordinatuta aplikatu beharko da, prebentzio-araudia betez.
Kalte psikosoziala lan-istriputzat aitortzeari dagokionez (aitortutako lanbide-gaixotasunen artean ez baitago), garrantzitsuena da erakundearen zuzendaritzak kasuak mutuari bideratzea, asistentzia-partearen edo istripu-partearen bidez, hala badagokio. Arrisku psikosozialen ebaluazio baten babesa badute, eta ebaluazio horretan arrisku horiek identifikatzen eta baloratzen badira, errazagoa izango da arrisku horiek ezagutzea.
Esku hartzeko ikuspegi integral horrek honako konpromiso hau eskatzen du: enpresetan emakumeen aurkako indarkeriarekiko zero tolerantzia, eta jokabide eta jarrera matxista eta diskriminatzaileak esplizituki arbuiatzea. Horrela, gizarte-giro egokia sortuko dugu, prebentzioa eta berdintasuna sustatuko dituena, eta lantokian indarkeriaren biktima izan diren, diren edo izan daitezkeen emakumeak guztion artean "babestea" ahalbidetuko diguna.