Lan istripuak eta prebentzioa, XIX-XXI. mendeak erakusketa Meatzaritzaren Museoan

Martxoaren 5etik maiatzaren 31ra bitartean, "Lan istripuak eta prebentzioa, XIX-XXI mendeak" erakusketa ikusi ahal izango da Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoan, Bizkaiko meatzaritzaren bihotzean, Concha II meategiaren Gallartako mozketaren ondoan. OSALANen, Meatzaritzaren Museoaren eta UPV/EHUko Valentín de Foronda Gizarte Historiako Institutuaren arteko lankidetzaren ondorioz, ibilbide bat eskaintzen du, Euskal Autonomia Erkidegoko industria-iraultza betean oso arriskutsuak diren lanbideen arretarik eza praktikatik hasi eta gaur egungo prebentzio-ahaleginetaraino. Rafael Ruzafa, Historia Garaikideko irakaslea euskal unibertsitate publikoan, lan-munduan aditua, izan da erakusketaren komisarioa.

Lan-istripuak beti egon dira eta daude lan-jarduerari lotuta. XIX. mendearen amaiera arte, ezbeharrak baino ez ziren. Langileak egoera zailean uzten zituzten, behin-behinean edo betiko gelditzen baitziren familiaren edo haien enplegatzaileen edo ongintzaren mende. Urte haietan, Bizkaiko burdinaren meatzaritzan oso ugariak izan ziren; hainbesteraino non 1880ko hamarkadatik aurrera patronoek meatzarientzako ospitaleak eraiki baitzituzten eskualdean, zauritutako langileak artatzeko. Estatuak, 1900. urteaz geroztik, patronalaren erantzukizuna arautu zuen Espainian, laguntza eta erreparazioa emateko betebeharrarekin. Pixkanaka, prebentzio-neurriak sustatu ziren, eta laneko segurtasun eta osasunerako mekanismoak bultzatu ziren. Gutxienez, Bizkaian industrializazioaren ezaugarri izan ziren enpresa handietako langileentzat, gizonezkoentzat oro har.

Eraikuntzak, arrantzak, meatzaritzak, portuko lanek, industria kimikoek eta horrelako sektore produktiboek istripu hilgarrien tasa oso handiak izan zituzten Euskal Autonomia Erkidegoan. Gora egin zuten 1950eko eta 1960ko hamarkadetako desarrollismoarekin, industriaren hazkundearen ondorioz, baina ia ez zegoen neurri zuzentzailerik edo langileentzako prestakuntza-neurririk. 1970eko hamarkadan, erregimen frankistak laneko higieneari eta segurtasunari buruzko planak eta erakundeak ezarri zituen, eta han-hemen hedatu zituen. Erregimen demokratikoak hobetu egin zituen, klaseko sindikatuek presionatuta, lan-baldintza arriskutsuak salatu baitzituzten. Gero, eskumen publiko horiek autonomietara transferitu ziren. 1993an OSALAN-Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundea sortu zen.

Lan-harremanen berrantolaketaren barruan, arriskuen prebentzioarekin eta lan-osasunarekin kezkatuta zeuden figura batzuk sartu ziren. Azken hamarkadetan, sentsibilitate berri bat geratu da agerian, lantoki barruko eta kanpoko kanpainetan sustatua. Erakusketa hau Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoko eta OSALANeko materialekin egin da, eta prozesu historikoaren zirriborroa marraztu nahi du, langileen arriskuarekiko esposizio hutsetik gaur egungo problematiketaraino (in itinere istripuak, gaixotasun profesionalen diagnostikoa, arrisku psikosozialak, laneko prekarietatea…).

Erakusgai jarritako materialen artean, nabarmentzekoak dira gerora norbera babesteko ekipamendu izendatu zirenak, hala nola kaskoak edo botak. Meatzaritzarako oso garrantzitsuak dira segurtasun lanparak, olio hautagaien ordez sugar zuzena (apo) jarri zutenak eta ondoren azetileno lanparak (karburoak) eta linternak jarri zituztenak. AGRUMINSA Bizkaiko Labe Garaien Meatzaritzako filialaren funtsek informazio xehatuz betetako istripu-liburuak, segurtasun-kartilak eta polaroid argazki-album bat eskaintzen dituzte, oparien zozketak barne hartzen zituzten segurtasun-neurrien eta -planen argazkiekin. Kartelak lan-istripuen mutualitateetatik eta Osalanetik datoz, eta faktore estetiko bat gehitzen dio prebentzio-bokazioari.

 

Kontaktua: Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoa (946363682)